مهدى رحمانى ولوى / منصور جغتايى

35

تاريخ علماى بلخ ( فارسي )

عباسى رسيد و حكم فرمانروايى خراسان ، پرچم ، خلعت فاخر و تاج را كه از سوى خليفه آورده بود به محمود تقديم كرد . همچنان لقب يمين الدوله و امين المله ابو القاسم محمود غزنوى را به او ابلاغ كرد . محمود در همين سال در شهر بلخ تاج‌گذارى كرد و پس از آن به‌سوى هرات حركت كرد . « 1 » در دوران حكومت غزنويان ، به جهت اينكه بلخ يكى از پايتختهاى آنها بشمار مىرفت ، از شهرت خوبى برخوردار بود . هم‌زمان با حكومت غزنويان ، آل فريغون در جوزجان حكومت مىكردند و اين حكومت از طرف حكومت مقتدر غزنوى تهديد مىشد . اوج ترقى بلخ بعد از اسلام در عهد سامانيان و غزنويان بود . پس از آن تاريخ ، ولايت بلخ رو به زوال نهاد . در سال 397 ه . ق . جنگ سختى بين سلطان محمود غزنوى و قدر خان و ايلك خان در نزديكى بلخ واقع شد ، در اين جنگ محمود غزنوى پيروز شد و لشكريان ترك پس از شكست به ماوراءالنهر بازگشتند . در سال 398 ه . ق . جنگ سختى ميان سلطان محمود و ايلك خان در پل چرخيان در چهار فرسخى بلخ درگرفت . در اين جنگ سپاه محمود با در اختيار داشتن فيلان جنگى بر تركان پيروز شد . در سال 407 ه . ق . سلطان محمود فرستادگان ايلك خان را در بلخ به حضور پذيرفت . با مرگ سلطان مسعود غزنوى دست سلاطين غزنه از بلخ كوتاه شد و ولايت بلخ به دست جغر بيگ سلجوقى افتاد . « 2 » در سال 410 ه . ق . ابو منصور محمّد بن على الاصم ارسلان خان پس از مرگ طغا شاه با قدر خان پيمان دوستى بست . اين دو در سال 410 ه . ق . به خراسان حمله كردند و تا نزديك بلخ پيش آمدند ، ولى سرانجام با شكست مواجه شدند . ايلك خان ، جعفر تكين را با 60 هزار نفر سپاه روانه بلخ كرد . بلخيان به مقاومت پرداختند . او پس از شكست دادن بلخيان ، بلخ را غارت كرد و سپس از بلخ به ترمذ عقب‌نشينى كرد . در

--> ( 1 ) - بلخ در تاريخ و ادب فارسى ، صص ، 210 - 212 . ( 2 ) - مرآة البلدان ، ج 1 ، ص 320 .